Hakediş Nasıl Hesaplanır? Taşeron Hakedişi Adım Adım ve Örnek Hesaplama
Taşeron hakedişlerinin doğru hesaplanması, hem şantiyedeki iş barışı hem de firmanın nakit akışı için kritiktir. Bu rehberde hakedişin ne olduğunu, kümülatif hakediş yönteminin nasıl uygulandığını ve kesinti ile avans mahsubunun hesaba nasıl yansıdığını varsayımsal bir örnekle anlatıyoruz.
Not: Bu rehber özel sektördeki taşeron hakedişlerinin genel mantığını anlatır. Vergi, sigorta primi ve diğer yasal kesinti oranları sözleşmeye ve güncel mevzuata göre değişir; uygulamadan önce mali müşavirinizle kontrol edin. Kamu ihale hakedişleri ayrı mevzuata tabidir.
Kısa cevap: Hakediş nasıl hesaplanır?
Hakediş, dönem sonuna kadar yapılan toplam iş miktarının sözleşme birim fiyatlarıyla çarpılmasıyla bulunur (kümülatif tutar). Bu tutardan önceki hakedişlerde ödenen toplam düşülerek bu dönemin brüt hakedişi elde edilir. Brüt tutardan sözleşmede kararlaştırılan kesintiler (ör. teminat kesintisi) ve avans mahsubu düşülünce bu dönem ödenecek net tutar ortaya çıkar.
Hakediş nedir?
Hakediş, bir yüklenicinin veya taşeronun belirli bir dönem içinde sözleşmeye uygun olarak gerçekleştirdiği işin karşılığında ödenmeye hak kazandığı tutardır. İnşaat projelerinde iş, genellikle aylık veya iş aşamalarına göre belirlenen dönemlerde ölçülür ve her dönem için bir hakediş düzenlenir.
Hakediş belgesi; yapılan iş kalemlerini, miktarlarını, birim fiyatlarını, kesintileri ve ödenecek net tutarı gösterir. Hem ana yüklenici ile taşeron arasında hem de işveren ile ana yüklenici arasında kullanılır.
Kümülatif hakediş yöntemi
Uygulamada en yaygın yöntem kümülatif (toplamalı) hakedişdir. Her dönemde yalnızca o ay yapılan iş değil, işin başından o döneme kadar yapılan toplam iş ölçülür. Böylece önceki dönemlerdeki ölçüm hataları bir sonraki hakedişte kendiliğinden düzeltilir.
- Her iş kalemi için dönem sonuna kadar yapılan toplam miktarı ölçün (m², m³, adet, metre).
- Toplam miktarları sözleşme birim fiyatlarıyla çarpın ve kalemleri toplayın (kümülatif iş tutarı).
- Önceki hakedişlerde ödenmiş toplam brüt tutarı çıkarın; kalan bu dönemin brüt hakedişidir.
- Sözleşmede kararlaştırılan kesintileri hesaplayın.
- Varsa verilen avansın bu döneme düşen mahsup tutarını çıkarın; sonuç net ödenecek tutardır.
Örnek hakediş hesaplama
Aşağıdaki rakamlar yalnızca yöntemi göstermek için verilmiş varsayımsal değerlerdir. Örnekte sözleşmede %5 teminat kesintisi ve verilen avansın her hakedişten %10 oranında mahsup edileceği kararlaştırıldığı varsayılmıştır.
| İş kalemi | Birim fiyat | Dönem sonuna kadar toplam miktar | Kümülatif tutar |
|---|---|---|---|
| İç cephe sıva | 250 TL/m² | 1.200 m² | 300.000 TL |
| Seramik döşeme | 400 TL/m² | 300 m² | 120.000 TL |
| Toplam (kümülatif iş tutarı) | 420.000 TL | ||
| Hesap adımı | Tutar |
|---|---|
| Kümülatif iş tutarı | 420.000 TL |
| − Önceki hakedişlerde ödenen brüt toplam | 250.000 TL |
| = Bu dönem brüt hakediş | 170.000 TL |
| − %5 teminat kesintisi | 8.500 TL |
| − %10 avans mahsubu | 17.000 TL |
| = Bu dönem ödenecek net tutar (vergiler hariç) | 144.500 TL |
Vergi ve yasal kesintiler bu örneğe dahil edilmemiştir; bunların oranı ve uygulanma şekli için mali müşavirinize danışın.
Hakedişte sık kullanılan kesinti türleri
- Teminat kesintisi: İşin sonunda, kabulden sonra iade edilmek üzere her hakedişten tutulan oran.
- Avans mahsubu: İş başında verilen avansın hakedişlerden kademeli olarak düşülmesi.
- Malzeme bedeli: Ana yüklenicinin taşerona verdiği malzemenin bedeli (sözleşmede öngörülmüşse).
- Ceza kesintileri: Gecikme veya kusurlu iş için sözleşmede belirlenmiş cezalar.
- Vergi ve yasal kesintiler: Mevzuata göre uygulanır; oranlar için mali müşavirinize danışın.
Hakediş hesaplarında sık yapılan hatalar
- Kümülatif yerine yalnızca dönemlik miktar ölçmek ve önceki hataları düzeltmemek.
- Önceki ödemeleri net yerine brüt (veya tersi) düşmek.
- Avans mahsubunu unutmak ya da iki kez düşmek.
- Sözleşme dışı ek işleri ayrı kalem olarak kayda almamak.
- Ölçüm kanıtı (fotoğraf, tutanak) olmadan miktar kabul etmek.
Hakediş takibini programla yapmak
Birden fazla taşeron ve proje olduğunda Excel dosyaları hızla karışır: hangi taşerona ne kadar ödendiği, ne kadar kaldığı ve hangi kesintinin uygulandığı farklı dosyalara dağılır. Bir hakediş programı; taşeron sözleşme kalemlerini, dönem dönem iş miktarlarını, kesintileri, ödemeleri ve kalan bakiyeyi taşeron bazında tek kayıtta tutar.
Dijimo hakediş programında şantiye şefi miktarları ve fotoğrafları telefondan girer, ofis aynı kaydı anında görür. Şantiye malzeme ve proje maliyeti için inşaat programı modülleriyle birlikte çalışır. Fiyatlar KDV dahil aylık 1.300 TL'den başlar, 7 gün ücretsiz denenebilir.